Edebîyatê Kirmanckî de rewşa şîîrê û qafîye

Îbrahîmê Xaşxaşe

Zanîno, Edebîyatê Kirmanckî /Zazakî yo nuştîş, edebîyatê de newe yo. Edebîyatê kirmanckî, bi nuştîşê Mela Ehmedê Xasî dest pêkerdo.

Mela Ehmedê Xasî serra 1899 (1316 hicrî ) de bi name yê Mewludê Nebî Kirmanckî eser ê nîvîsno.

Bêşik, Mela Ehmedê Xasî bi ne eserê xo, verê şaîranê kirmancan kerd ra. Warê edebîyatê kirmanckî de nika xelî eserê erjîyayî este.

Bi vatîşê de bîn, ne serranê peyenan de Edebîyatê Kirmanckî de şaxa şîîrê de ma nika merhaleyê de rinde derîme.

Ziwan/Zon, têyna vasita komînîkasyonî nîyo. Ê Her şar-Milet î zonê de xo esto. Ma şîkînîme vacîme ke, zon û etnîtîsîya jû Miletî giredayîyê jûbînîye.

Îta de zon, jû Mîletî, miletanê bînan ra virneno ra. Aye ra sebeb zon kamîya însanîyo kî.

Bêqesê, rawer şîyayîşê Miletan û edebîyatê miletan de rolê zon î zafo. Zon û kamîya Miletan giredayîyê jûbînîyê.

Zon ê ke edebîyat û cuyê însanî de nêame qesê kerdene û nêame şuxulnayene mireno. Zon ke merd, qesêkerdoxê zonî kî têy mirene.

Zê ke Konfûçyus vato “Eke şima wazêne jû milletî qirbikerene, verende zonê ê ra dest pêbikerene.”

Kilmekî, zon ke Azad bo fîkrîyayîşê mezgî kî beno Azad û gam bi gamê Edebîyat, (Nîgar, tîyatro, viraştene, şîîrê, hîkaye, folklor ûêb.) kî rawer şono.

Îta de ez şîkîna vajîne, şaxanê Edebîyatî de cayê şîîrê zaf muhîmo. Bi vatîşê de bîn, Edebîyat de gama verene şîîrê ya.