Haşimê Apê Îsî
25.12.2025
Înstîtutê Ziwan û Kulturê Kirmancî (Zaza) -IKK- e. V
25.12.2025
XWEZİLA*
Xwezila ez nika welatê xo de,
ju perperikê wusarî bîyêne.
Ge gilê xaşxaşike de
ge pela tirşike ser ro bireqesîyêne.
Ez ke welatê xo de bîyêne,
miradî ver de nêmendêne.
Sîya zulimî eşt re ma ser, mi to ca verda,
lê to hewnê mi xemelnayî, ez teyna nêverda.
Ti zeretenik, ti ramanî û comerd a
virana xo ra ke, ez êna eyy welatê mi.
Ez ke welatê xo de bîyêne,
tarîtîya axûzarîye de nêmendêne.
Axx ez ke welatê xo reyştêne,
amêne çokan ser û ci ra efê xo waştêne.
Merdene est a, mendene est a
honde ke a axe mi de nêmendêne.
Xwezila ez nika welatê xo de hewn de bîyêne,
û qet heşar nêbîyêne.
Îbrahîmê Xaşxaşe
Berlîn 05.03.2013
*Na şîîre çalakîya edebîyatî ya Hüseyin Çelebî 2014îne de hetê endamane jurî Hunermend Mikaîl Aslan û Roşan Lezgîn îra xelata 2. gurete.
ÇİMKEWKİNE
Dema ti kî bi xeyalanê bê maneyan xapîya,
Dema ti kî dima şatoyanê xerîbîye de şîya.
Oxro ke ti Hardê Dewrêşî de
astareyê Îbrahîmê Xaşxaşe bîya.
Nika vîrîya mi de qama bejna toya tîtale,
û fekpir hûyayişê toyo gulin reqesîno,
zê fîlmêde sîya-sipêyinî.
Nê şewanê wusarî yê dergan de,
hewnê mi bi to xemelînê,
kaleka şîpa axwa Dîcleya çamurine de.
Hardê Dewrêşî de eşqê raştkênî bê berdêl nêbîyêne,
mi sewda Mem û Zîne ra zanitêne.
Abîdîn Dînoyî ke resmê eşqî viraşto-nêviraşto nêzana.
Lê, mi tuwalê zerîya xoya belê de,
bi boyaxê koka dara goze resmê eşqê ma kî viraşt,
bi sebirê Wusibî.
Xezala mi nêbone ha!
Mi rê serevde meke.
Sewda sîyaye asî ya,
ferman nêzana,
îlam ke to wazena.
Axx şima serê vîndîbîyayî,
û rayê bêsindorê ke çimê mi dima xo qefelnayî şima..!
Ze ke şaîrî vat bî
“Axx xuşîna pelûpuşan, mi xapinenê bi amayişê to!”
Îbrahîmê Xaşxaşe
Berlîn 21.02.2018
BİKO
No çi veng o êno, no haybiro û axirşer
No meşer çik o?
Hurîndîya qesêyê muteberî de
Şinge şinga şimşêranê goninan
çingena asmênê goşanê ma de.
Helmê merdene darîno we,
binê potînanê qirêjinan de hurdî hurdî û barî barî.
Na aqilxizanîyê û qirêjîye mîyan de,
çiqas zor a kî, ti ti be,
zê sipêtîya kurasêde qutnî bimane, meheremîye biko.
Bizane ke
zerîya mina bele de to rê kî ca est o bê.!
Ebi gamanê girsan,
bê persan, bê tersan û bê teresan bê.
Bê! zerîya xo ya belê ebi heskerdişî pir ke.
Çimke heskerdiş, tilsimê roştî yo, ristime haştî yo.
Çimke heskerdiş, wustina raştî yo bizane.
Mi vatî bî ya!
Hênî sotrax, sotrax nê, ebi gamanê girsan bê!
Meterse biko!
Hênî bipirosîye mi ra ke, wa qirçe qirça astikanê minê huşkan
kobeyê Dîcle de bêro heşnayene.
Lazim nîyo
Eke şîkînê kî, wa astikê mi bê
Handê ke zerî meşikîyo biko.
Îbrahîmê Xaşxaşe
Berlîn,04.05.2019
T İ L S İ M
Rojê de şîlîyêyîne de
ebi meraxê domantîya xo
mi Maya xo ra,
“ dakila mi çi ra ti fekê xo bi çîta xo cêna
û pufê adir î kena“ pers kerdî bî.
Maya mi zê dewreşê de kamilê,
dolimê nata-bota nîya da
bi rî huyayîş û bi vengê de nermik
“hişbe lacê mi,
kila adirî, helmê wayîrîya,
sirê xo ke eşkêra bo, tilsimê xo xerepîno“ vatî bî mi ra.
Heya, a rojê ra dima ez hiş bî bî,
le merexê mi zê kermê darê mezgê mi werdî bî.
Adirê ke Lodê ma veşnay bî, çira helmê wayîrî bî?
çira lojin û şemigê çeyî bimbarek bî
Ma tîja şodir î…!?
Pers û qisawetî mezgê mi de zaf bî.
Axx şima persê minê bêcewabe ke
Ez kerdîbî aqilwêran şima
Axx to mereqê mino bêheş
û sebrê mino dewrêş!
Bi hazaran çuçikê koçberî amayî û şî
neçê wusarî û amnanî derbaz bî.
Seran û deman ra dime aqilê mi ke şî ser mi famkerd.
Nika kîlitê sirê tilsimî turikê mi dero
lê ez mabêne bextewarîyê û xemginîyê de
xeyalê ê demanê vîyartîyan dero.
Îbrahîmê Xaşxaşe
Berlin, 02.05.2016
GELO Tİ ZANÊNA BİRA
Puk û pukêlekî, gijgelek î çikê ke.
Feqîrîyê kî wa xo mêgoyno,
lê bêkesîye pergalê mi şikitî.
Deyax û eşqê xoverdayena mi,
maya mi ra peşkarê mi bîbî.
Maya mi,
Jûyêde tîtale bîye.
A ke şîyêne,
Heybetan ra gijgeleke xo ra şerm kerdene.
Henî asî bîye ke,
Her waroginayîşê xo de, zê teyra Sîmurxuye,
Wela xo ra, xo newe ra afenêne bira.
Tovatêne dewreşe de pola bîye.
Axx bira
Ebe dore çimanê aye verde şeş domanê xo merdî.
Bi janê de giran, jû bi jû mardî
û kerdî bine hardî.
Janê cîgerê ver helîye, permelîyê,
le nêame çokan ser û her dem serêberz fetelîye.
Ma şanikanê kanan ra zanitêne ke,
dewreşîye kare herkesî nebîye.
Coka şahadîya asmênê keweyî û harde gewrî de,
bi sebrê dewreşa de efsunkare
aye îqrar dabî weşîye.
Pîyê mi pers meke,
çi serê to bidajnî.
Ewlîyan ra ewlîyayê, kamilan ra kî kamilê bî.
Halê xo de bî.
Wayîrê xo de haşt î bî,
cîran û qomê xo de raştî bî,
lê, ma re kî zê roştî bî.
Tîjê ke eştêne hometê ser
Êverba rojî şewqê xo vetêne û teba maya mi
destê xo kerdene ra,
û “Ya wayirê hard û asmênî,
sifte darûberî rê, kemer û kuçî rê,
mar û milawunê rê, vergê yabanî rê,
pêynîyê de kî ma rê çêvêre de xêr ra ke… “ dîwa kerdêne.
Aşma zerde ke şewle dêne,
herdîman ci ra kelê xo birnêne û sama şîyene.
Ez welatê Serhadî ra,
mayinan mîyan ra,
zerê kila adirî ra êna.
Gelo ti romantîzmê ne şarîstanî de
dejanitişê mi ra fam kena bira?
Îbrahîmê Xaşxaşe
Berlîn 2012
KEWE*
Binçim nîyadena dîlberanê ke mi xo ra vîyarnêne ra,
qebatê mi nêbî.
Êxpal o dirvetin û bi qar û kesretanê dinya xercelîyêne
para mi re kewt î bî.
Oxro ke, tanîya çimanê to yê kewkinan ra,
eşqê cûyê renginî herekîyêne.
Lê çi hêf ke mi herê fam kerd.
Mi rê se bî pers meke, çi serê to bidajnî.
mi ke ti dîya, zerîya mi de şewlê to çulîskîya
û cûyê mi vurîya kewê.
Ez nika zê perperikêde hawt rengin a,
qefsingê to de tevezîya û eşqê xo lawnêna.
Erê çimkewkinê!
Sebeno mi re serevde meke.
Beno ke, ez nika budelayêde pejmurde ya,
maşiqê to bîya û hesîrê eşqî ya.
Beno ke, aqil mi ser ra şîyo û xo nîya,
Lê sewda sîyaye kî tomete nîya.
Heq zaneno ke,
to rengê çimanê xo yê kewkinan,
zergunîya mergîzayanê Gimgimî ra,
qama bejna xo ya tîtale kî, qewaxanê kaleka Girê Boxayî ra gureta kewê.
Zeus şahad o ke,
ti welatê mi bi xo ya.
Royê koyê Bîngolîya
û gula verê kendalî ya.
Çimkewkinê,
şewlê aşma zerde çik o ke.
Afrodîte kî wa uja de vindo,
çênê, to rindekîya xo ya xasbeleke,
bê zerîya mina bele ra pers bike,
kewokê.
Îbrahîmê Xaşxaşe
Berlîn 03.05.2017
*Na şîîre çalakîya edebîyatî ya Hüseyin Çelebî 2017îne de xelata 1. gurete.
Mİ RÊ BES A
Emşo aşme guretî ya,
dinya bê roştî menda.
Mi rê qet tarî nîyo,
roştîya to mi rê bes a.
Mi rê bes a, mi re bes a
roştîya to mi rê bes a.
Ez xerîbîye de nika koçber a,
bêkes menda, tenge de ra.
Mekuye xo ver, to dakila mi,
est bîyena to mi rê bes a.
Raştîya to mi re besa.
Mi rê bes a, mi rê bes a,
raştîya to mi rê bes a.
Îbrahîmê Xaşxaşe dafike de bo kî,
zê ronî tawukê de bo kî,
xo rê derd meke ti ancîyakî,
a tanîya to mi rê besa.
Mi rê bes a, mi rê bes a,
haştîya to mi rê bes a.
Îbrahîmê Xaşxaşe Berlîn 05.04.2012.
Çİ RA SOFÎ ?
Deryayê cuyî de
îlmî ra mevisîye
tarî de manena.
Nîyade sofî..!
îlîmdaran bi tilsimê îlmî,
fêza kî zapt kerde.
Lê çi hêf ke ti hona tarîtîya xeyalanê
bê maneyan de kuklî kay kena.
Hardo Dewrêş cenet o mi rê,
biance sîya xo ser ra,
wa meheremîyo.
Ez rayirwanêde budela ya,
mi îqrar da wayirî
û dima îlmî şona.
Menzîle mi ke pers kena xêlî durî yo
her hetê raya mi qît û telî yo.
Lê, ez minete nekena ci ra.
Çimke eşqê îlmî îqrarê zerî yo.
Çimke îqrarê mi, gulbangê wayirî yo,
bizane.
Sofî,
nêbo nêbo, qesa mi pêgoş meke xo rê.
Ti ti be, mi metexelne.
Eşqo raştikên bimbarek o,
gere medejîyo, gunek o
Manika xo bipême,
û ti kî mi de bê, meterse.
Bi cesaretê îlmî,
dolimê xo bi xo biperse,
ma şerab ke heram û pîs o,
çi ra cenetê to de “muqades”o.
çi ra sofî?
Îbrahîmê Xaşxaşe
Berlîn, 06.2016
HEVAL O
Hevalo,
dem tarî yo
qom bêhal o.
Nê mijxeleyî de
vergê ke zurenê,
ancîya ma ra nêçîr wazenê.
Bizane.
Xapinayîşê ma,
merdene arde ma rê.
Îman ke nêkena,
tarixê ma de nîyade.
Lazim nîyo, meşo dûrî,
Dêrsimî, Mahabad û Halebce bîya xo vîrî.
“ Se bî bî, çi qewmîyay bî?“
Mi ra pers meke.
Şo kemer û kuçanê Halebce ra, Mamekîye ra,
dereyê laçî ra û Çemê Munzurî ra pers bike.
Dima kî, cad ke pelganê tarixê xo ra ke,
têser û têbine ra ke.
Wexto ke pê qayil nêbîya,
bijê biqirişne, biqirişne parçe û pirtleyî bike.
Hevalo,
lê xo vîrî ra meke.
Nalînê kerinî
û dirbetê xorîyînî,
qederê to nîyê.
Zê ke şaîr vano,
“Sebrê dewreşî hewnê de xorî yo
merdene ano ma rê.“
Dem, demê xowerdayen o.
Rawurze xo ser,
bi coş û hêz bilerze,
bi tamaranê xo yê êsîlan şa be,
û gaman berze.
Nêbone ha, metexelîye!
Serê xo tîk, girmikanê xo kîp ke,
pîştîya xo bide koyanê Zagrosî.
biqêre û tarîxê gunekarî ra hesab biperse.
Bizane ke ti neçar nîya,
ti omid bi xo ya.
Qêrayişê toyo gur bibone zê gurzê Kawayî ke
tarîtîya demî,
û hovîtîya dişmenî wa bipijiqîyo.
Qêrayişê toyo gur bibone zê ê Sêy Rizayî ke
wa qesrê Nemrudan birijîyo.
û hardê dewrêşî de, roj newe ra bivejîyo.
Îbrahîmê Xaşxaşe
Berlîn 09.2016
GAZÎYA QEDÎMÎ.
Çitaw ke şîlîye berve, çimanê mi ra laserî şonê.
Janê de bêfamî ver xo bi xo de fatasîna
û neçar,neçar bîrîna xo lêsena.
Her teqayîşê buriskî de,
di çimê belekinî qerqezîne çimanê mi verde.
Ez bena meftun û xeyalanê xoyê alazîyayan mîyan de
rêça Qedîmî ramena, çimbelekê xo ra cerêna.
Xebera sîyaye rew bî bî vila,
“ …de lorî, lorî, dayike bi korî.
Ero vanê Qedîm kîşto,
wîî lawo, lawo ez to rê bimirî…”
Mi ju roja şîlîyîne de, bi na şîwara maya xo gazîya Qedîmî guretî bî.
A roja sîyaye ra nat, kîlitê tilsimî xerepîya,
tamê tarûturî heremîya
û rengê xozayî kî vurîya.
Dugela ma, dergayê ewlîyan a,
bêbextîye tomet a usulanê ma de.
Coka Koyê Bîngolî, zîndan û kaşî,
cinawurî, heşî, perperik û mêşî,
sîya guretene de rê hona..!
“Qedîmî xo eştî bî pêşê ma,
lê çi hêf ke ma qerqeşunan ra nêşevekna o “
Vanê û bêbextîya xo sebeb ra zirçêne û zirçêne.
Dîksilêmanî ke pers kêna, amo pêser û naleno,
pepug kî kewto kuncikê û ma rê waneno.
Ne çuçikî bi eşq vîçnenê, ne kî qazqulingî û zerancî qaqnenê.
Lulikê adirî kî bîyê lal û kilama nêvane êdî,
çimke ê kî gunekar ê, ê kî neyar ê..!
Kulanê mi, ker gurewto qefsingê mi de
kambaxan ke ziqitna bêwaxt,
huyayişê Qedîmî yo gulin êno mi vîrî,
tinazê ê êna mi vîrî.
“Ti şahada Dala Zerî, Îbê mi xebetîno bêzerî,
xebat to ra nêno suslîyê mi,
ti hona lajê daka domanê vizerî…” vatêne mi ra.
Hêya, hêya.
Ê lex û luqê ma, axê ma,
xem û xeyalê ma pêro kî bî şanikî.
Axx to bîrîna mina gêje, derdo bêderman,
û dejê mino hovî,
ma şima heyanî çi taw mi nîya koçenê ha..!
Ey axwa Çirî, Çilkanîya Sipîye, Girê Boxa!
Hênî bêveng mevinderê, ju kilame bilornê mi rê,
wa boya Qedîmî bêro ci ra, ma se beno.
Bîrîna mi,
morê zemanê bêbextî ya, gonî bel dana minitkî,
“Ne tixtorî fam kenê cira, ne kî dewrêşî aqil benê ser”.
Ya wayirê hard û asmênî…!
Ti çi taw nurê xo musnena ma,
çi taw heşnena firqanê ma, çitaw..!?
Êdî beso..!
Şîlîye mebervo û burisk meteqo.
Ne dejê cîgere bidilopîyo royê ma ser,
ne kî afata nîya bêfame bêro qomî ser,
durî şoro, durî şoro.
Îbrahimê Xaşxaşe,
Berlîn, 12.04.014
BİZANE*
Çi persena batinî û zahîrê ma,
çarmîna sirê wayîrê ma,
delîlê xo deyîş û deyîrê ma,
bizane can, can bizane.
Ya Xizir ma rese, qom tengê de ro
Tilsim xerepîyo, her kes bi rengê de ro.
Duwazê ma kilamî nîyê,
eşq û kelamê wayirî yê.
Manayê xo zaf, zaf xorî yê,
bizanê can, can bizane.
Ya wayir ma rese, qom tengê de ro,
Kîlit xerepîyo, hergu ju bertengê de ro.
Sir est o zereyê siran de,
minitkîyîme ma çar siran de.
Cem girê danîme wayiran de,
bizane can, can bizane.
îbrahîmê Xaşxaşe nika tengê de ro,
ya wayir birese, şimirî de ceng de ro.
Îbrahîmê Xaşxaşe
Berlîn, 20.10.2004 (*dêyşe)
