Roja Zone Dayike

ROJA ZONÊ DAYİKE


Rexîstîne Jûbîyayîşe miletan yê Zanîstîye û Çand/Kultur (Unesco) yî, 17.teşrîne. 1999 de, 21yê sibate zê “Roja Ziwanê Dayike” qebul kerde. Sera 2000 îra nat, 21yê sibate dînya de zê “Roja Zonê Dayike” êna fîraznayene.

Zanîno, Pakîstan de şarê pakîstanîjî ra qederî, şare bengalî kî cûyene. Zonê şarê bengalî kî Urdukî nêbî, zonê bengalkî bî. La çi hêf ke dewlete na realîte nêgurete çiman ver û bi mantiqê koledarîye/serdestîye hereket kerd û sera 1952 de ziwanê xo (Urdu) Urdukî yî zê zonê fermî îlan kerd. Şarê Bengalî sebake ziwanê xo bengalkî asîmîle mêbo, no qerar qebul nêkerd û verba ne qerarî vejîyayî. Aye ra sebeb şarê bengalî bi reaksîyone de xurt, bi name “Hezê Zonê Bengalî” verba na polîtîqaya asîmîlasyonîste de xoverdayîşî organîze kerdî. “Hezê Zonê Bengalî” seba ke zonê bengalkî hetê dewlete ra bero naskerdîş û bibo ziwanê perwerdeyî, 21.sibate.1952 de paytaxte Bangladeşî Dakka de jû protesto organîze kerd. Verba na çalakîye de hezanê dewlete erîşe çalakwanan kerd û ponc çalakwanen wendekarî kîştî.

Seba ke, endamanê “Hezê Zonê Bengalî” na meseleya muhîme de, verba suçê însanetîye asîmîlasyonî de mucadele kerdo û ebi canê xo berdel do, Unesco yî kî muhîmîya ne xoverdayîşî ra sebeb, 21yê sibate zê “Roja Zonê Dayike” qebul kerde.

Ziwan, însanan mîyan de teyna hacete komînîkasyonî nîyo. Ziwan, az û uzê însanî mîyan de pirdo. Na taybetîya (xusisîye)xo sebeb ra kesîtîye û kamîya însanî îfade keno. Ziwan, zê dezgeyê de sosyalî komelî mîyan de cûyeno. Însan ke ame dinya ziwanî hazir vîneno. Derguş ke maya xo ra bî, sifte ziwanê maya xo heşneno.

Coka ziwanê mayê more xo dano ra cûyê domanî (însanî) ra. Ayera pedagog û sosyologî ziwanê mayê de perwerdeyî, seba kesîtîya domanî zaf muhîm vînene. Fîlozofê sedsera ma ya moderne, ziwanzanox Chomsky, “Ziwan virana maya însanîyo” vano. Nîvîskar Yaşar Kemal kî jû vate xo de “ ziwan welatê însanîyo” vano.

Ziwan bingê cûyê însanîyo. Rawer şîyayîşê komelan û însanan de rolle ziwanê mayê bêpemo. Bi kilmekîye, ziwanê mayê de perwerde bîyene, hetê pedagojîk ra kesîtîye û serkewtîşe domanî de rolle de baş kay keno.

Unescoyî raporê xo yê peyenî de bal anito ziwanî ser û bi taybetî kî ziwanê ke bine talukeyê vîndîbîyayîne dere, gore îlmê zanîstîye (gore rewşa talukeyî) cîya cîya tasnîf kerde. Gore raporî “ dinya de dihazar û ponse (2.500), Tirkîya de kî des û heşt (18) ziwanî sindorê vîndî bîyayîne dere. Rapor sey “Eke jû ziwan zere sed sere de hetê domanan ra nêame qese kerdene beno vîndî.” dewam keno.

Tirkiya de ziwanê ke sindore vîndîbîyayîne dere : Kirmanckî, Adîgecekî, Abhazkî, Kabartaykî-Çerkezkî, Lazkî, Hemşînkî, Pontuskî, Romenkî, Sûryankî, Hermenkîyê wakurî, Gagauzkî, Hertevînkî, Grekkîye kapadokya, Grekkîyê pontusî, Ubihçakî, Mlahsokî, (çime : bîa net). Zê ke aseno, ziwanê kirmanckî nika sindore vîndîbîyayîne dero.

Înstîtutê Ziwan ü Kulture Kirmancî (Zaza)-IKK e-V- Berlînî, sera 2000 rî ra nat, sebake ziwane kirmanckî raxelesîyo û bibo ziwane perwerdeyî, mucadele keno. Înstîtutî dest ci kerdîşê awanbîyayîşe xora nat, ziwan û kulture kirmancî de çi destbere xora amo kerdo û keno.

Ziwanê maya însanî, kesîtîye, şexsîyet û kamîya însanîyo. Kamîya xo re wayir vejîye.

Wa bicivîyo roja ziwanê dayike.

Înstîtutê Ziwan Û Kulture Kirmancî (Zaza)-IKK e.V. Berlîn.



Roja Zimanê Zikmakî


Rêxistina Neteveyên Yekbûyî ya Perverde, Zanist û Çandê Unesco di roja 17yê çiriya paşîn a 1999an de, 21ê sibatê wekî Roja Zimanê Zikmakî pejirand. Ji sala 2000î vir ve 21ê sibatê li seranserê cîhanê wekî Roja Zimanê Zikmakî tê pîrozkirin.

Tê zanîn ku, li Pakîstanê ji bilî gelê pakistanî, gelê bengalî jî dijîya. Zimanê gelê bengalî ne urdukî ye, zimanê bengalkî ye. Mixabin devleta Pakîstanê ev rastî negirt ber çavan û bi mantiqê koledarî dilivî û di sala 1952an de zimanê xwe urdukî wekî zimanê fermî îlan kir. Gelê bengalî ji ber ku zimanê wan asîmîle nebe, vê bîryarê nepejirand û dijî vê bîryarê derket. Ji ber vê yekê gelê bengalî bi reaksiyoneke xurt, bi navê Hezên Zimanê Bengalî li dijî ev polîtîkaya asimilasiyonist xwepêşandanan organîze kir. Xwepêşandan cih bi cih bênavber berdevam kir.

Hezên Zimanê Bengalî, bi armanca zimanê bangalî ji aliyê devletê ve bê nasandin û bibe zimanê perverdeyê di 21ê sibata 1952yan de li paytexta Bengladeşê Dakkayê xwepêşandaneke mezin li dar xistin. Hezên dewletê bi tundî li dijî vê çalakî derketin û di encama erîşên devletê de pênc çalakvanên xwendekar hatin kuştin.

Ji ber ku, endamên Hezên Zimanê Bengalê ji bo vê pirsgirêka girîng li dijî sucê mirovahîyê ya asimilasyonê serî hildane û bi canê xwe bedel dane, Unesco jî, ji sedema girîngî û bîranîna vê berxwedanê 21ê sibatê wekî Roja Zimanê Zikmakî pejirand.

Ziman, di navbera mirovan de ne tenê amûreke komînîkasyonê ye. Ziman di paş û pêşeroja mirovan de pirek e. Bi tevî vê taybetîya xwe kesîtî û nasnameya mirovan îfade dike. Ziman mîna dezgeheke sosyalî di nav civatan de dijî. Dema ku mirov tê dinê ziman amade dibîne. Dergûş ji dîya xwe bû, yekem car zimanê ji dayika xwe dibîhîse. Ji ber vê yekê zimanê zikmakî morekî li ser jiyana mirov dide. Pedagog û sosyolog, perverdeya bi zimanê zikmakî ji bo kesayetî ya zarok, gelek pewist û girîng dibînin.

Feylesofê sedsala me ya modern, zimanzan Chomsky dibêje; Ziman hembêza dayika mirov e. Nivîskar Yaşar Kemal jî, di gotarekê xwe de dibêje; ziman welatê mirov e. Ziman bingeha jiyana mirov e. Di pêşveçûna civak û mirovan de rola zimanê zikmakî bê pîvan e. Bi kurtî ji aliyê pedagojî ve, bi zimanê zikmakî perwerdebûn, di kesayetî û serkeftina zarok de roleke baş dilîze.

Unesco, di rapora xwe ya dawî de bal kişandiye ser ziman û bi taybetî zimanên ku di bin metirsîya wendabûnê de ne, li gor rewşa metirsîyê cuda tasnîf kiriye. Li gor raporê „ li Cîhanê du hezar û penc sed , li Tirkiyê jî hijdeh ziman li sinorê wenda bûnê ne. Rapor wisa; ger zimanek di nav sedsalî de ji aliyê zarokan ve neyê axaftin wenda dibe, berdevam dike.

Zimanên ku li Tirkîyeyê li sinorê wendabûnê de ne; kirmanckî, adigecekî, abhazkî, kabartaykî-çerkezkî, lazkî, hemşînkî, pontuskî, romenkî, suryanîkî, armenkiya bakurî, gagauzkî, hertevînkî, grekkiya Kapadokyayê, grekkîya pontusî, ubîhçakî, mlahsokî, (çavkanî: bîa net) ne. Wisa tê xuya kirin ku kirmanckî jî niha li sinorê wendabûnê ye.

Înstîtutê Ziwan û Kulturê Kirmancî (Zaza)-IKK e-V-Berlin ji sala 2000î vir ve bi armanca zimanê kirmanckî ji wendabûnê xilas bibe û bibe zimanê perverdeyê têdikoşe. Înstîtut, ji destpêka avabûnê heta îro ji bo xizmeta ziman û kultura kirmanckî, çi ji destê wê tê, dike. Zimanê zikmakî ya mirov, kesayetî, şexsiyet û nasnameya mirov e. Li nasnameya xwe xwedî derkevin.

Bijî Roja Zimanê Zikmakî!


Înstîtutê Ziwan û Kulturê Kirmancî (Zaza)-IKK e-V-Berlin



Tag der Muttersprache


Die Vereinten Nationen (UNESCO) hat am 17. 11.1999 den 21. Februar zum „Tag der Muttersprache“ erklärt. Seit 2000 wird in der ganzen Welt der „Tag der Muttersprache“ gefeiert. Wie bekannt ist, leben in Pakistan nicht nur Urdus sprechende Menschen. In Pakistan leben auch Völker, die eine andere Sprache sprechen. Einer der benannten Völker waren Bangladesch, dessen Muttersprache Bengali war. Der pakistanische Staat ignorierte diese Realität und erklärte 1952 Urdu zur Amtssprache. Die Menschen in Bangladesch lehnten diese intolerante Politik des Staates ab.

In diesem Sinne begannen die Leute, die unter dem Namen "Bengal Language Movement" organisiert waren, auf den Feldern gegen diese assimilatorische Politik Widerstand zu leisten.

Sie versammelten sich am 21.02.1952 in Daka, der Hauptstadt von Bangladesch, um für die Forderung der "Sprache Bengalens als Amtssprache" zu protestieren. Der Staat unterdrückte diesen Protest auf blutige Weise und verletzte und ermordete viele Studenten der bengalischen Sprachbewegung. Angesichts der Bedeutung des Tages plante die Organisation der Vereinten Nationen für Erziehung, Wissenschaft und Kultur (UNESCO) den 21. Februar 1999 als Internationalen Tag der Muttersprache, um den internationalen Konsens, die kulturelle Vielfalt und die Mehrsprachigkeit zu unterstützen.

Wie oben erwähnt, wird dieser Tag seitdem in der Welt gefeiert. Es besteht kein Zweifel, dass heute dieser Tag auch ein Tag des Widerstands gegen die Assimilation ist, die Kompromisse, Toleranz und Vielfalt ignoriert und ein Verbrechen gegen die Menschlichkeit darstellt. Sprache wird bekanntlich in der Gesellschaft als eine soziale Institution verstanden.

Sobald das Kind geboren ist, hört es die Sprache zum ersten Mal von seiner Mutter. Für das Kind, das mit den Einschlafliedern seiner Mutter aufwächst, ist die Muttersprache der einzige Schlüssel zum Erfolg in Bildung und sozialem Leben. Mit anderen Worten der Erfolg des Kindes hängt von der Aneignung der Muttersprache ab, wie sie es die Pädagogen sagen.

Als soziale Institution bietet Sprache nicht nur Kommunikation/Beziehung zwischen Menschen, es ist auch bekannt, dass sie auch als kulturelle Brücke zwischen der Vergangenheit und der Zukunft von Menschen fungiert. In dieser Hinsicht kann gesagt werden, dass Sprache die Grundlage des zwischenmenschlichen Lebens ist. Es gibt kein soziales Leben ohne die Sprache. Wie der amerikanische Linguist Chomsky, der Philosoph unseres Jahrhunderts, sagte: "Sprache ist die Summe des sozialen Lebens". In einer seiner Reden zu diesem Thema sagt Yaşar Kemal "Sprache ist das Land des Menschen".

Der weise Konfuzius sagt es so: „Sprache ist die Persönlichkeit, der Charakter und die Existenz einer Person. Eine Person, die ihre Sprache verliert, gleicht einer armen Person, die alle Werte verloren hat.

Sozialer Fortschritt ist ohne Sprache unmöglich, da es das Gedächtnis eines Menschen und ganzer Gesellschaften ist. Die Unesco hat in ihrem neuesten Bericht "Sprachen am Rande des Aussterbens" wiefolgt darauf aufmerksam gemacht: "Auf der Erde gibt es 2500 Sprachen, während 18 davon in der Türkei an der Grenze des Aussterben sind.", heißt es.

Die in der Türkei vom Aussterben bedrohten Sprachen sind: Kirmanckî/Zazakî, Adyghe, Kabardino by-Circassian, Abchasisch, Laz, Homshetsma, griechische Pontusca von Romany, Syrisch, Westarmenisch, Gagausisch, Ladino, Turoyo, Hértevin Sprache, Kappadokisch-Griechisch, Ubykh und Mlahso. Um die Kırmancki/Zazaki-Sprache zu retten, die in dem UN-Bericht als "vom Aussterben bedrohte Sprache" erwähnt wird, wurde das Institut im Jahr 2000 unter dem Namen "Înstîtutê Ziwan u Kulture Kirmancî (Zaza)-IKK eV- Berlîn" gegründet und setzt seine Arbeit kontinuierlich fort.

Es lebe der Welttag der Muttersprache!

Înstîtutê Ziwan ü Kulture Kirmancî (Zaza)-IKK e-V- Berlîn.



DÜNYA ANADİL GÜNÜ


Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) 17.kasım.1999 tarihinde 21.şubatı “Dünya Anadil Günü” olarak ilan etti. 2000 yıllından bu yana her yıl 21.şubat “Dünya Anadil Günü” olarak tüm dünya da kutlanmaktadır. Bilindiği üzere, Pakistan da sadece anadili Urduca olanlar yaşamıyordu. Pakistanda değişik diller konuşan halklar vardı. Sözkonusu halklardan biri de anadili bengalce olan bangladeşlilerdi. Pakistan devleti bu realiteyi göz ardı ederek 1952 yıllında Urduca dillini resmi dil olarak ilan etti. Bangladeş halkı devletin bu dayatmacı politikasını kabul etmeyerek karşı çıktı. Bu manada “Bengal Dil Hareketi “ adı altında örgütlenen bengladeşliler bu asimilasyonist politikaya karşı alanlarda mücadele etmeye başladılar. Bu itibarla, “Bengal Dil Hareketi” mensubu öğrencilerin “Bengal dilinin de resmi dil kabul edilmesi” talepleriyle, 21.şubat.1952 tarihinde Bangladeşin başkenti Daka da bir araya gelerek protesto eyleminde bulundular. Devlet bu protesto eylemini kanlı bir şekilde bastırarak Bengal Dil Hareketi üyesi çok öğrencinin yaralanmasına ve öldürülmesine sebeb oldu.

Günün önemine binayen, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), 21 Şubat'ı Uluslararası Anadil Günü adı altında, uluslararası uzlaşıyı, kültürel çeşitliliği ve çok dilliliği desteklemek amacıyla 1999 yılında takvime aldı. Yukarıda da bahsedildiği gibi o tarihten beri dünyada kutlanmaktadır. Hiç şüphe yok ki bugün aynı zamanda uzlaşı, hoşgörü ve çeşitliliği yoksayan ve insanlık suçu olan asimilasyona karşı bir direniş günü özeliğini de taşımaktadır.

Bilindiği üzere dil sosyal bir kurum olarak toplumda hazır vardır. Çocuk doğar doğmaz onu ilk annesinden duyar. Annesinin ninileri ve dilliyle büyüyen çocuk için anne dilli, çocuğun eğitimde ve sosyal yaşamda başarılı olmasının yegane anahtarıdır. Diger bir değişle, çocuğun başarısı pedegoglarında söyledikleri gibi anadilde eğitimden geçmektedir. Sosyal bir kurum olarak dil insanlar arasında sadece kominikasyon/ilişkiyi sağlamakla kalmaz, aynı zamanda insanın geçmişi ile geleceği arasında bir kültürel köprü vazifesini gördüğü bilinmektedir. Bu itibarla denilebilinirki dil, yaşamın temelidir. Onsuz yaşam olmaz. Yüzyıllımızın filozofu Amerikalı dilbilimcisi Chomsky nin dediği gibi “dil sosyal yaşamın toplamıdır”. Bu konuda Yaşar Kemal bir konuşmasında “Dil insanın vatanıdır” der. Dil konusunda bilge konfüçyus da” Dil insanın kişiliği, karekteri ve varlığıdır. Dillini kaybeden insan tüm bu değerleri kaybeden bir zavalı olur” der. İnsan ve toplumların hafıza kaydı olan dil olmaksızın toplumsal ilerlemeden bahsetmek olanaksızdır.

Unesco, yayınladığı son raporunda “Ölme sınırında olan Diller”e dikat çekerek, “Dünya da 2500, türkiye de ise 18 dil ölme/yokolma sınırındadır..” demektedir. “Türkiye de yok olma tehlikesi altında olan diller : Kirmanckî/Zazakî, Adigece, Kabartayca-Çerkezce, Abazca, Lazca, Hemşince, Yunan pontuscası, Romanca, Süryanice, Batı ermenicesi, Gagauzca, Ladino, Turoyo, Hertevince, Kapadokya yunancası, Ubıhça ve Mlahso” olarak belirtir.

Sözkonusu raporda “yok olma sınırındaki diller” içinde adı geçen Kırmancki/Zazaki dillinin kurtarılması adına, 2000 yıllında “Înstîtutê Ziwan ü Kulture Kirmancî (Zaza)-IKK e-V- Berlîn” adında kurulan institut çalışmalarına aralıksız devam etmektedir.

Yaşasın Dünya Ana Dil Günü.


Înstîtutê Ziwan ü Kulture Kirmancî (Zaza)-IKK e-V- Berlîn.


Şahîya Kulturê Kirmancan