Înstîtutê Ziwan û Kulturê Kirmancî (Zaza) -IKK- e. V

Gelê hevalanê ma bi seran derheqê Kirmanckî de ya kî Kirmanckî ser ro xebetîyêne. Lê her kes xo ser ro, jubînî ra dûrî, bêhaye bî. Seba ke kar û gureyê nê hevalan biyarîme tê lewe, tayê Reşa Kirmanckî, seke zanîno, qet rind nêbîye û hêna kî rind nîya. Seba naye kî tayê hevalanê ke bi seran o, Kirmanckî ser ro xebetîyêne, dest kerd bi karê ava kerdena ju dezgehî.

Seba nê dezgehî û armancê kar û gureyê nê dezgehî gelê kombîyayişî amayî kerdene. Gelê însananê ke eleqedarê zon û kulturê ma yê, na derheq de kar û gureyê xo est o, wayirê emegî yê, amê silaynayene, înan de amê qesê kerdene.
Seba dezgehêde nîyanên fikir û bawerîyê înan ameyî girewtene.

Ez wazena, nê kesan ra nameyê hevalanê ke ênê mi vîrî naca biyarî re zon. Nê hevalî Çeko, Fîgene, Selahattîn, M. Çem, Aydin Bîngol, Daîmî, Hesen, Xidir û ez (L. Jandîlî) bîme. Naca nameyê hevalanê ke nîya me mi vîrî, qusirê mi de nîya medê!

Her çiqas ke destpêkerdişê ava kerdena Înstîtutî hetanî sera 1999î şono kî,- taybetîye roja 15.11.2000î de nêzdîye 20 kesî amayî pêser, dest bi nê karî kerd û 18.12.2000î de seba avakerdişê Înstîtutê Ziwan û Kulturê Kirmancî (Zaza) e. V. muracatê mekemeyî kerd û Înstîtut 20.11.2001 de hetê mekemeyî ra dosyaya komelan de amê qeyd kerdene û nîya kî bî fermî.

Kombîyayişê roja 14.07.2002yî ra dime komîteya rayeraberdişî qerarê cagirewtişî da û cayê amê kîra kerdene. No cawo newe kî roja 12.10.2002yî de bi programêde muzîk û kulturî amê rakerdene. Rakerdişê Înstîtutî de gelê roşnavîrê Kirmancan û Kirdasan, niviskar û rojnamevanî, şagirt û karkerî, cênî û camêrdê ke amê bî silaynayene, ma tenya nêverdayîme, amê rakerdişê ma.

Karê muhîmê ke ma nê seranê derbaz bîyayîyan de kerdê, bi kilmîyê nê wê:

1- Ma rakerdişê cayê Înstîtutê Ziwan û Kulturê Kirmancî (Zaza) ÎKKyî ra dime nîgarê/resmê Îbrahîm Coşkunî bi şandêde kulturî, muzîkî û werê Kirmancan fîştî ra. Nê rafîştişê nîgaranê Îbrahîm Coşkunî 02.11 ra hetanî 09.11.2002yî dewam kerd.

2- 14.12.2002yî de Derheqê Dêrsimî de „Dêrsim 1937-38“ semînarê amê viraştene. Qesêkerdox: M. Çem

3- 28.02.2004î de “Rewşa zonê Kirmanckî(Zazakî)” ser ro konferensê amê dayene. Qesêkerdoxî: L. Jandîl: “Muhîmîya zon û şexsîyetê merdimî ser ro tesîrê xo” Malmîsanij: “Nasname û kulturê Kirmancan” M. Çem: “Xoverdayişe Kurdan de rolê Kirmancan” J. Espar: “Rewşa Ziwan û kulturê Kirmancan” Moderatorî Dr. Şukrî û Çeko

4- 09.10.2004î de tîyatroyê “Hesrete” amê kay kerdene (No Tîyatroyê Îlhamî Sertkayayî nivisno û bi Kirmanckî yo. Her çiqas ke mi nê embazî Holland ra silayna bî û Berlîn de tîyatro organîze kerd bî kî, tayê embazanê Înstîtutî hem hetê mi kerd, hem kî karê organîzeyî de ca girewt. Zê embaz Wusêne Gestemerde û Daîmîyî.)

5- 31.12.2004î de “Şahîya Gaxanî”ya girse virazîye.

6– 21.05.2005î de konferensê “Xoverdayişê Neteweyî yê 1925î” amê dayene. Qesêkerdox: Av. Osman Aydin

7– 30.06.2006î de Seba “Vîrameyîşê Alîşêr Efendî û Zêrîfa Xanime” Konferensê „Xo verdayişê Qoçkîri-1921“ virazîya. Qesêkerdoxî: M. Kalma, M. Çem

8– 2007î de Musabaqaya şîîr û Hêketanê Kirmanckî amê amede kerdene. Zaf kesanê ma eleqa musnê û na musabaqa bi berhemanê xurtan derbaz bîye.

9– 15.11.2007î de „Serrgêra 70yîne de Şewa yadkerdişê Sey Rizayî“ virazîye. Nê şandî de xelatê musabaqaya şîîr û Hêkatan kî amê eşkera û vila kerdene.

10– 12.10.2009î de derheqê “Kurdê Berlînî persa kesîtîye” de dîskusîyonêde podyumî virazîya.

11– 30. 09.2010î de Konferensê “Ewo û meşte Kirmanckî (Zazakî)” virazîya. Qesêkerdoxî: Seyîdxan Kurij: “1980 ra dime Almanya de bi Kirmanckî (Zazakî) Kar û Xebata Ziwanî” Çeko: “Kar û Xebata Kirmanckî de Ray û Îmkanî” Moderator: L. Jandîl Rindo: Tîyatro (bi Kirmanckî) Xêca nê karan ma Çekî, Munzurî, Aydinî, mi 2002yî ra hetanî 2007î bi nameyê Înstîtutî kursê Kirmanckî dayî.

Atolyeya Zonî viraşte. Her hevalê ma karê zonê ma de aktîv o, xebetîno, gurîno.
Tayê hevalê ma Grupa Vateyî de rê, zê Munzur çemî, Çeko Kocadagî û Aydin Bîngolî Tayê hevalê ma rojnameyan û rîpelanê înternetî de nivisnenê, zê Îsmet Sîvereklî, Wusênê Gestemerde, Lerzan Jandîl, Çeko Kocadag, Munzur Çem.
Tayê hevalê ma karê kovara Vateyî gureto xo ser, zê Daîmî Bektaşî Tayê hevalê ma derheqê dîroka ma de nivisnenê, pirtukî vetê zê Munzur Çemî, Özgür Barişî, Îsmet Sîverekîyî Tayê hevalê ma kî çend karan pîya kenê, pirtukê gramerî, ferheng uêbînî vetê, zê Çekî û Munzurî.

Tayê hevalê ma kî karê hunerî kenê, zê Sevgîye û Rindoyî Xêca nayê hevalanê ma konferens û panelanê ke organîzasîyonanê bînan amade kerde de, kî ca guret, qesê kerd, zê Semînerê Kirmanckî Berlîn 29.04.-27.5.2001 .Nê semînerî de gelê hevalanê derheqê zonê ma de referenzê xo vatî zê Çekî, Aydinî, Munzrî û Lerzanî.

Konferensê Edebîyatê Kurdî Berlin 9.-10.12.2006 referans Lerzan Konferensa Zimanê Kurdî Berlin 14-15 Gulane 2008 Lerzan Konferansa Zarawyê Kirmanckî-Kirdkî Çewligî 30.06- 01.07. 2012 Ayhan Sarigol Konferensê Hewlerî 2011 Lerzan Jandîl Konferensê Gimgimî 2014 Lerzan Jandîl Gelê meymanan, Înstîtut û Yekmale 2010î ra nat zê partneranê Kooperasîyonî pîya xebetînê. Karo kê nînan pîya kerdo, nêwê. Projekta „Materîyalê musayişî yo dizonkî“ „Lernen ist Licht“ „Xwendin ronahî ye“ „Wendene roştî ya“ Na projekte ver de seranê 90 dest kerd bî ci, lê dizonkî nêbîyê û pirtukê Wendene Roştî ya Kirmanckî – xwendin ronahî ye Kurmanckî -> Nîyade, binivisne, birengne Kirmanckî- Binêre, binivîsîne, birengîne Kurmanckî Pirtukên wêneya bi ABC Kirmanckî- Pirtukên wêneya bi ABC Kurmanckî vetî. Seba ke naca tayê problemî vejîyayî, projekte dewam nêkerd.

Lê sera 2010î de Înstîtut û Yekmale rêyêna dest kerd bi na projekte. Ava kerdena na projekte de ked û emegê hevalê ma Alan Dilpakî, yanê Mehmet Şekerî raştîye kî bê pêm o. Bê dê na projekte nêbîyêne. Ancîya ked û emegê hevala ma Günay Dariciye bê pêm o. Herdimîna hevalê ma weş û war bê, destê dînan kedere mevînê.

Çerçeweyê na projekta materîyalê musayişî yo dizonkî de pirtuko veren “Kermo Çimvêşan” Almankî-Kirmanckî, “Kurmê Çavbirçî” Almankî-Kirdaskî Gulane 2011 de vejîya. Nê herdimîn pirtukî hem rengên û hem kî seba ke domanî birengnê, sîya sipê teba ju CDye amayî çap kerdene.

Nê pirtukî ra dime ma Pirtukê “Xiznaya Çekuyan”, “Gencînîya peyvan” 1 -2 Eylule 2011 de Pirtukê “Hewnê Şîlane”, “Xwena Şîlanê” Mard 2012 de Pirtukê “Xiznaya Çekuyan”, “Gencînîya peyvan” 3- -4Eylule 2013 de vetî Înstîtutî Pirtukê “Çîroka beqikê Ceresunî”, Gulane 2015 de vet. pirtukê “Xiznaya Çekuyan”, “Gencînîya peyvan”” 5 Çelewo Qij 2016 de vet.

Xêca nê karan Înstîtut û Yekmale zê Roja zonê dayike, hefteyê Zonan û wendene û Newrozê domanan pîya fîraznayî. Ava kerdena halêndê domanan “Pîya”yî de, ke şima zanene yekmale no halêndo di zonkî Weding de kerd ra, înstîtutî qaso ke dest ra ama, ca guret. 2012 ra hetanî 2017 her sere Newroza domanan teba Yekmale û Hilfsbundî fîraznenîme.

2014 ra hetanî 2015 teba Hilfsbund û Yekmale kampanyaya “Ti kî dest berze ci” hetkarîye seba domananê Şengal û Kobanîye, bi serkewtene amê raye ra berdene. 2015 ra hetanî 2016 teba Hilfsbund û Yekmale kampanyaya “Hetkarîya domananê paneperanên ke amayî Almanya, kerdene.” 12.06.2015 Şahîya Kulturê Kirmancan: Xezale û Sevgîye meymanê ma bî. 15.11.2915 Dêrsim 37-38 vîrîardişê Sêy Rizayî û cangorîyanê Dêrsimî: Meymanê ma Erdal Gezik, Munzur Çem, Lerzan Jandîl; moderator Îbrahîm Beyaz bî. 05.03.2016 Şahîya Kulturê Kirmancan: ZeleMele meymanê ma bî. 29.04.2016 Şandê wendene: Meymanê ma Munzur Çem bî 25.02.2017 Roja Zonê Maye: Meymanê ma Lerzan Jandîl bî. 05.05.2017 Şahîya Kulturê Kirmancan: Meymanê ma Hesen Alî, Pinar û Îmamî bî. 19.11.2017 Şahîya Kulturê Kirmancan: Meymanê ma Firat Guneş, Pinar û Îmamî, Sevgîye bî.

19.11.2017 Înstîtutê Ziwan û Kulturê Kirmancî (Zaza) –IKK- e. V.

Lerzan Jandîl

Şahîya Kulturê Kirmancan